รู้ทันพลังงาน
*...ดร.อธิคม บางวิวัฒน์
บัณฑิตวิทยาลัยร่วมด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี
สุข – ทุกข์ของผู้ผลิตเอทานอลในสหรัฐอเมริกา
ในขณะที่ราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้นไปสูง ๆ ความตื่นตัวที่จะหันมาใช้พลังงานทดแทนอย่างเช่น เอทานอลก็มีมาก มีการสร้างโรงงานผลิตเอทานอลเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมากนักลงทุนจำนวนมากแห่กันไปจับจองซื้อหุ้นของบริษัทต่าง ๆ ที่ทำธุรกิจทางด้านนี้กันอย่างล้นหลาม
แม้แต่ บิล เกตส์ ก็ลงทุนไปถึง 84 ล้านเหรียญสหรัฐ เพื่อซื้อหุ้น 27% ของบริษัท แปซิฟิกเอทานอล ผู้ผลิตรายหนึ่งในแคลิฟอร์เนียเมื่อปี ค.ศ.2005
อนาคตของธุรกิจเอทานอลดูสดใสไปพร้อม ๆ กับราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้น เพราะยิ่งราคาน้ำมันดิบสูงขึ้นเท่าไร ความต้องการเชื้อเพลิงทดแทนยิ่งมีมากขึ้นเท่านั้น
แต่เมื่อราคาน้ำมันดิบลดลงอย่างรวดเร็วดังเช่นในวันนี้ ลงมาอยู่ที่ราว 55 เหรียญสหรัฐต่อบาร์เรล หลาย ๆ อย่างจึงเปลี่ยนไปภาพอนาคตอันสวยหรูงดงามของพลังงานทดแทนดูหมองลง ราคาหุ้นของบริษัทในกลุ่มธุรกิจเอทานอลตกลงอย่างรวดเร็วเช่นกัน
อันที่จริงราคาน้ำมันดิบไม่ใช่ตัวแปรเดียวที่มีผลต่อราคาของเอทานอล ยังมีตัวแปรอื่นที่น่าสนใจ และมีผลต่อกำไรขาดทุนของธุรกิจนี้อย่างมากนั่นคือ ราคาวัตถุดิบนั่นเอง
ในสหรัฐอเมริกาวัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตเอทานอลเป็นข้าวโพด เมื่อราคาข้าวโพดซึ่งเป็นต้นทุนหลักของการผลิตเอทานอลสูงขึ้น ความสามารถในการทำกำไรของบริษัทต่าง ๆ ในกลุ่มธุรกิจก็ลดลง ขณะนี้เกือบทุกบริษัทที่ทำธุรกิจนี้ ในสหรัฐอเมริกากำลังตกอยู่ในสภาวะลำบาก ถึงขนาดทางบริษัทกำลังล้มละลาย
สหรัฐเป็นประเทศหนึ่งที่ภาครัฐให้การสนับสนุนการผลิตและการใช้เอทานอลอย่างจริงจริง มีทั้งการออกกฎหมายให้เครดิตภาษี ตัวอย่างเช่น ก่อนปี ค.ศ.2003 เก็บภาษีนำเข้าเอทานอล ให้เครดิตภาษีกับผู้ผลิตเอทานอลรายเล็ก ห้ามใช้ MTBE ในรัฐแคลิฟอร์เนีย ให้เงินช่วยเหลือการก่อสร้างโรงงาน
ความช่วยเหลือจากรัฐเป็นเครื่องมือที่ทำให้เกิดการขยายตัวของอุตสาหกรรมเอทานอลในสหรัฐอเมริกา มีการประเมินว่าเงินช่วยเหลือจากรัฐบาลกลางและภายในรัฐเองรวมเป็นเงิน 9,200-1.1 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ ในปี ค.ศ.2008
การช่วยเหลือนี้ มีให้ตั้งแต่เริ่มปลูกข้าวโพดในกระบวนการผลิตเอทานอล ในระหว่างขนส่งและจัดเก็บตลอดจนการบริโภคในช่วงการเพาะปลูกข้าวโพดมีการสนับสนุนให้ใช้พื้นที่เพาะปลูกโดยไม่คิดค่าเช่า ลดภาษีให้กับคนงานในอุตสาหกรรมนี้ ช่วยเหลือในด้านราคาต้นพันธุ์ น้ำ และพลังงานที่ใช้ในการเพาะปลูก ในกระบวนการผลิตมีการสนับสนุนด้วยเครดิตภาษียกเว้น ภาษี
ประมาณกันว่าจะมีการให้เครดิตภาษีสรรพสามิตถึง 4.8 หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ ในช่วงปี ค.ศ. 2006 ถึง 2012 ในจำนวนนี้ 5,000 ล้านเหรียญสหรัฐ เป็นการช่วยเหลือไบโอดีเซล มีการเก็บภาษีนำเข้าของเอทานอลเป็นการช่วยไม่ให้เอทานอลราคาถูกจากต่างประเทศเข้ามาแข่งกับผลผลิตภายในประเทศ ในการก่อสร้างถังเก็บและท่อขนส่งเอทานอลก็ได้รับเครดิตภาษีในรัฐต่าง ๆ ซึ่งเป็นการช่วยลดต้นทุนในการก่อสร้างและการขนส่ง รัฐกำหนดมาตรฐานการจัดซื้อรถยนต์ ให้เป็นรถที่สามารถใช้เชื้อเพลิงชีวภาพได้ รวมถึงการลดภาษีเชื้อเพลิงชีวภาพสำหรับรถยนต์
ความช่วยเหลือของภาครัฐทำให้อุตสาหกรรมเอทานอลได้รับผลกำไรดีมากในช่วงแรก ตั้งแต่กลางปี ค.ศ.2005 จนถึงปลายปี ค.ศ.2006 ความแตกต่างของราคาเอทานอลกับต้นทุนข้าวโพดที่ใช้ในการผลิตเอทานอล 1 แกลลอน อยู่ที่ราว 1 เหรียญสหรัฐ หรือมากกว่า ช่วงเวลานั้นต้นทุนข้าวโพดที่ใช้ในการผลิตเอทานอล 1 แกลลอน อยู่ที่ 0.8 ถึง 1 เหรียญสหรัฐ ในขณะที่ราคาขายเอทานอลอยู่ที่ประมาณ 2 เหรียญสหรัฐในบางช่วงก็สูงกว่านั้น
ช่วงกลางปี ค.ศ.2006 ราคาขายเอทานอลพุ่งขึ้นไปถึง 4 เหรียญสหรัฐต่อแกลลอน ทำให้เกิดผลต่างถึง 3 เหรียญสหรัฐต่อแกลลอน หลังจากนั้นความแตกต่างของราคาขายเอทานอลกับต้นทุนข้าวโพดก็เริ่มแคบลงลงเรื่อย ๆ เหลืออยู่ราว 0.5 เหรียญสหรัฐ ในระหว่างปี ค.ศ.2007 และแคบลงไปกว่านั้นอีกในช่วงครึ่งปีแรกของปี ค.ศ.2008 ไตรมาส 3 ของปีนี้ ราคาทั้งสองเกือบจะเป็นราคาเดียวกัน นั่นคือ กำไรจากการขายจะเป็นราคาเดียวกัน นั่นคือ กำไรจากการขายเอทานอลแทบจะไม่มี
เมื่อเร็ว ๆ นี้ บริษัทหลายบริษัทในอุตสาหกรรมเอทานอลที่ได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง จากทั้งราคาขายเอทานอลที่ตกลงมาอยู่ราว 2-3 เหรียญสหรัฐ อันมีผลจากกราคาน้ำมันดิบที่ปรับตัวลดลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในไตรมาส 3 ของปีนี้ ราคาขายเฉลี่ยลดลงจาก 2.45 เหรียญสหรัฐ มาเป็น 1.80 เหรียญสหรัฐ และราคาต้นทุนข้าวโพดที่ใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตเอทานอลที่สูงขึ้นในระดับเดียวกันราว 2-3 เหรียญสหรัฐต่อการผลิตเอทานอล 1 แกลลอน
บริษัท วีราซันเอนเนอร์ยี ผู้ผลิตเอทานอลรายหนึ่ง เข้าไปจดทะเบียนซื้อขายหุ้นในตลาดหลักทรัพย์ตั้งแต่ปี ค.ศ.2005 กลับได้รับผลกระทบจากการขาดทุนอย่างรุนแรงในไตรมาส 3 ปีนี้ เนื่องมาจากบริษัทได้ทำสัญญาซื้อข้าวโพดล่วงหน้าไว้ในราคาที่สูง เพราะกลัวว่าข้าวโพดจะมีราคาสูงขึ้นไปกว่านั้น แต่ปรากฏว่าราคาเอทานอลลดต่ำลงมาก จึงเกิดการขาดทุนอย่างใหญ่หลวง มูลค่าทรัพย์สินของบริษัทลดลงเกือบ 98% เมื่อเทียบกับทรัพย์สินของบริษัทในช่วงที่ราคาเอทานอลอยู่ในระดับสูงเมื่อ ปี ค.ศ.2006 บริษัทจึงล้มละลายและต้องขอความคุ้มครองภายใต้ Chapter 11 ตามกฎหมายของสหรัฐอเมริกา
Joseph Hansen ซึ่งเป็น CFO ของบริษัทแปซิฟิกเอทานอล กล่าวว่า ในไตรมาส 3 ของปีนี้ บริษัทขายเอทานอลได้มากขึ้น และในราคาที่สูงกว่าเมื่อเวลาเดียวกันในปีที่แล้ว แต่ต้นทุนของข้าวโพดที่มีราคาเพิ่มสูงขึ้น ได้กลบรายได้ที่เพิ่มจากการขายเอทานอลเสียหมดซึ่งขณะนี้ บริษัท แปซิฟิกเอทานอล ก็กำลังอยู่ในระหว่างเจรจาปรับโครงสร้างหนี้กับผู้ให้กู้
อย่างไรก็ตาม ผู้ผลิตเอทานอลยังมีความเชื่อมั่นว่าประธานาธิบดีคนใหม่ Obama จะยังคงให้การสนับสนุนในอุตสาหกรรม Bilfuels ต่อไป
นักวิเคราะห์ให้ความเห็นว่า ผู้ที่ได้รับประโยชน์จากการที่ราคาของเอทานอลปรับเปลี่ยนรุนแรงใน 2-3 ปีที่ผ่านมา คือ เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพด เพราะโรงงานผลิตเอทานอลส่วนใหญ่ ถูกควบคุมโดยสหกรณ์เกษตรกร ซึ่งโรงงานเหล่านี้สร้างขึ้นเมื่อปลายปี ค.ศ.2005 ในขณะที่ราคาเอทานอลยังสูงอยู่ ส่วนใหญ่ได้ทุนคืนหมดแล้ว ซึ่งขณะนี้เกษตรกรก็ยังได้ประโยชน์จากราคาข้าวโพดที่สูงขึ้น รวมถึงราคาที่ดินที่เพิ่มขึ้นพร้อมกับข้าวโพด
อีกกลุ่มหนึ่งที่ได้รับประโยชน์ คือ นักลงทุนในตลาดหลักทรัพย์ที่ซื้อหุ้นของบริษัทผลิตเอทานอลในช่วงปี ค.ศ.2005 และสามารถทำกำไรได้มาก เมื่อราคาเอทานอลพุ่งขึ้นสูงสุดเมื่อกลางปี ค.ศ.2006 คาดกันว่ากำไรในช่วงนั้น ทำให้โรงงานส่วนใหญ่ได้ทุนคืนใน 1-2 ปีเท่านั้นเอง บางบริษัทมีผลตอบแทนถึง 10 เท่าของเงินลงทุนในช่วงเวลานั้น
สำหรับผู้เสียประโยชน์ก็เป็นนักลงทุนบางกลุ่มที่เข้ามาซื้อหุ้นในตลาดหลักทรัพย์เมื่อสายเกินไป บิล เกตส์ สูญเสียเงินไปราวครึ่งหนึ่งของเงินลงทุน 84 ล้านเหรียญสหรัฐ จากการลงทุนในแปซิฟิกเอทานอลเจ้าของปศุสัตว์ต้องจ่ายเงินค่าอาหารสัตว์มากขึ้นมากราคาข้าวโพดที่แพงขึ้น
สิ่งที่ตามมาก็คือ ราคาเนื้อสัตว์ที่ใช้บริโภคก็แพงตามไปด้วย ประชาชนซึ่งเป็นผู้จ่ายภาษีต้องบริโภคเนื้อสัตว์ที่แพงขึ้น เงินภาษีที่จ่ายไปถูกนำไปสนับสนุนบริษัทที่ผลิตเอทานอล ซึ่งกำลังขาดทุนอย่างหนัก แต่ส่วนหนึ่งได้ถูกชดเชยด้วยราคาน้ำมันผสมเอทานอลที่ลดลง
ทั้งหมดนี้เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นที่สหรัฐอเมริกาในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา ซึ่งน่าจะเป็นบทเรียนที่ดีสำหรับประเทศอื่น ๆ ในการพัฒนาอุตสาหกรรมเอทานอล
| หมายเหตุ : บัณฑิตวิทยาลัยร่วมด้านพลังงานและสิ่งแวดล้อม ได้รับการสนับสนุนจากสำนักพัฒนาบัณฑิตศึกษาและวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาและจากสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน บทความนี้เป็นความเห็นของผู้เขียน ซึ่งไม่จำเป็นต้องสอดคล้องกับความเห็นของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง |
หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์
ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ.2551 หน้า B6 |
|
