ดุลยภาพของการพัฒนา
เป็นที่ยอมรับว่า ปัญหาใหญ่และเรื้อรังของประเทศไทยคือ ปัญหาสังคม และวิกฤตสิ่งแวดล้อม มูลเหตุสำคัญคือ การไม่มีดุลยภาพของการพัฒนา เพราะว่า 40 ปี ของการพัฒนาที่มุ่งเน้นด้านเศรษฐกิจเป็นหลัก ได้ทอดทิ้งละเลยการแก้ปัญหาสังคม และปล่อยให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมจนเกือบสายเกินแก้
โชคดีที่รัฐบาลปัจจุบันได้ประกาศทิศทางการพัฒนาประเทศ ที่น้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นแนวทางหลัก การชะลออัตราเร่งของการทำลายจึงเกิดขึ้น และเป็นที่คาดหวังว่ากระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจะได้ใช้โอกาสนี้ สร้างกระบวนการและกลไกการพัฒนาที่มีดุลยภาพ
ตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ.2545 ตามมาตรา 22 หมวด 9 เรื่องอำนาจหน้าที่ของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดังนี้ ”กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีอำนาจหน้าที่เกี่ยวกับการสงวน การอนุรักษ์ และการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และการจัดการการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน และราชการอื่นตามที่ได้มีกฎหมายกำหนด ให้เป็นหน้าที่และอำนาจของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม หรือส่วนราชการที่สังกัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม”
คำว่า สงวน หมายถึง การคุ้มครอง และควบคุมมิให้เกิดความลดน้อยถอยลงทั้งปริมาณ และคุณภาพ รวมถึงการสร้างทรัพยากรธรรมชาติขึ้นมาทดแทนเมื่อเกิดการลดน้อยลงและควบคุมการใช้มิให้หมดไปในกรณีของทรัพยากรที่อาจสร้างทดแทนได้ (non-renewable resources) ทั้งนี้ เพื่อดำรงสภาพของทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมให้มีความเปลี่ยนแปลงน้อยที่สุด
คำว่า อนุรักษ์ หมายถึง การปกป้อง ควบคุม ดูแลสอด และเฝ้าระวัง เพื่อป้องกันระงับหรือบรรเทาความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นแก่ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้มาตรการในการปกป้อง ควบคุม ดูแล สอดส่อง และเฝ้าระวัง ต้องเป็นไปเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนด้วยที่สามารถเข้าไปใช้ประโยชน์ได้ ภายใต้กฎระเบียบบางอย่างเพื่อควบคุมการใช้ประโยชน์
ฟื้นฟู หมายถึง การทำให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมกลับคืนสู่สภาพเดิม รวมถึงการป้องกันมิให้เกิดการทำลาย และให้มีการบำรุงรักษา การควบคุมการใช้ประโยชน์ และการบริหารจัดการที่เหมาะสมต่อการดำรงอยู่ของทรัพยากร
การใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน นั้นหมายถึง การนำทรัพยากรธรรมชาติมาใช้ในรูปแบบจะต้องไม่ก่อให้เกิดความลดน้อยถอยลงซึ่งทรัพยากรธรรมชาติและภาวะสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย
ยิ่งกว่านั้น ยังหวังอีกว่า คณะรัฐมนตรีชุดนี้ จะมีความเข้าใจที่ถูกต้อง ชัดเจน ถึงความหมายที่แตกต่างของคำว่า “การสงวน การอนุรักษ์ การฟื้นฟู และการจัดการการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน” เพื่อให้การปรับบทบาท ภารกิจ ในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน และบูรณาการ โดยเน้นว่า การบริหารจัดการประกอบด้วยการสงวน การอนุรักษ์ การฟื้นฟู และการใช้ประโยชน์ และการจัดการการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน ต้องคำนึงด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจึงจะสามารถทำหน้าที่ฝ่ายค้านในรัฐบาลได้อย่างไม่ขัดแย้ง
ดีใจที่วันสิ่งแวดล้อมโลก 5 มิถุนายนที่ผ่านมา นายกรัฐมนตรีได้ไปร่วมงาน วันสิ่งแวดล้มโลก และประกาศเจตนารมณ์ความร่วมมือในการลดภาวะโลกร้อน ภายใต้คำขวัญ “หยุดโลกร้อนด้วยชีวิตพอเพียง” (หลังจากที่ได้ประกาศวาระแห่งชาติเรื่อง ปลูกต้นไม้ใช้หนี้ร่วมกับผู้นำชุมชน เมื่อ วันที่ 25 พฤษภาคม 2550)
รวมทั้งเมื่อวันที่ 5มิถุนายน คณะรัฐมนตรีก็ได้มีมติอนุมัติในหลักการร่างพระราบัญญัติส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง พ.ศ. .....เป็นกฎหมายเฉพาะเพื่อให้การควบคุม ดูแลการอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์และการจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งเป็นไปในทิศทางเดียวกัน
สาระสำคัญเป็นการกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการส่งเสริมการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งโดยเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน กำหนดกรอบมาตรการควบคุมไม่ให้กระทำการอันเป็นการบุกรุกทำลายทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง รวมทั้งการกำหนดโทษทางอาญาและความรับผิดชอบทางแพ่งและมาตรการบังคับทางปกครอง
แต่เท่านั้นยังไม่พอ ยังหวังต่อไปอีกว่า กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จะใช้จังหวะนี้วางรากฐานทางกฎหมายและปฏิรูปโครงสร้าง เพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในอนาคตด้วย ดังนี้
- จัดตั้ง องค์การอิสระสิ่งแวดล้อม เพื่อเป็นองค์กรและกลไกที่เสริมสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคม ทั้งในเชิงนโยบายและการแก้ปัญหาความขัดแย้งในเรื่องสิ่งแวดล้อมที่นับวันรุนแรงมากขึ้น
- จัดตั้ง “องค์การด้านการเจรจาระหว่างประเทศ” เพื่อเป็นหน่วยงานกลางในด้านการบริหารอนุสัญญาและข้อตกลงระหว่างประเทศด้านสิ่งแวดล้มตลอดจนเป็นศูนย์รวบรวมและบริการข้อมูลแก่ผู้เกี่ยวข้อ เพราะนับวันเรื่องสิ่งแวดล้อมจะทวีความสำคัญมากขึ้นในเวทีโลก ความไม่พร้อมจะทำให้ทั้งเสียโอกาสและเสียเปรียบจนอาจเสียหายทั้งต่อประเทศชาติและผู้ประกอบการ
- จัดตั้ง องค์กรบริหารจัดการที่ดินหรือคณะกรรมการระดับชาติ เพื่อทำหน้าที่ในการกำหนดนโยบายการบริหารจัดการที่ดินของชาติในภาพรวม ในฐานะที่เป็นทรัพยากรของชาติไม่อาจหาเพิ่มได้อีก ไม่ใช่ในฐานะสินค้าซื้อขายดังในปัจจุบัน
- ปฏิรูป ระบบการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA) โดยใช้หลักการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้อง หลักธรรมาภิบาล เพื่อสร้างความเข้าใจ การยอมรับ ลดความขัดแย้งในสังคมโดยเฉพาะโครงการขนาดใหญ่หรือโครงการที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและต่อชีวิตผู้คนมาก ๆ ต้องบูรณาการผลกระทบด้านสุขภาพ (HIA) และด้านสังคม (SIA) ด้วย
- พัฒนาระบบการประเมินศักยภาพทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเชิงยุทธศาสตร์ (strategic environmental assessment) หรือ SEA เพื่อจะได้ทราบอย่างชัดเจนถึงศักยภาพในแต่ละพื้นที่หรือในแต่ละภูมิภาคว่ามีความเหมาะสมต่อกิจกรรมประเภทใดโดยบูรณาการข้อมูลทุกประเทศเพื่อการศึกษา เช่น ทางด้านธรณีวิทยา ด้านภูมิสารสนเทศ ปฐพีวิทยา อุทกวิทยา น้ำบาดาล วนศาสตร์ สังคมศาสตร์ อุตุนิยม ภูมิทัศน์ การสันทนาการ โครงสร้างพื้นฐาน เป็นต้น เพื่อจะได้จำแนกพื้นที่เพื่อให้เกิดการใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสมตามความเป็นจริง
- พัฒนาระบบกระบวนการยุติธรรมในส่วนที่เกี่ยวกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมใหม่ทั้งระบบ โดยพัฒนา ระบบศาลสิ่งแวดล้อมและระบบวิธีพิจารณาคดีเกี่ยวกับคดีสิ่งแวดล้อม โดยตั้งอยู่บนหลักความเป็นธรรมที่ให้ความสำคัญกับสิทธิชุมชน
- ผลักดันกฎหมายรับรองและคุ้มครอง “สิทธิชุมชนท้องถิ่น” ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
ทั้งหมดที่กล่าวมาข้างต้น ไม่ได้เกิดจากความคิดผู้เขียนเพียงคนเดียว แต่เกิดจากการพูดคุยแลกเปลี่ยนกับบรรดาอาจารย์และผู้ทรงคุณวุฒิหลายท่านในหลายโอกาส
เสียดายที่ไม่มีโอกาสได้ทำ แต่อย่างน้อยได้บอกกันตรง ๆ ด้วยความเปรารถนาดีอย่างจริงใจก็ยังดี
หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน
ฉบับวันจันทร์ที่ 25 มิถุนายน พุทธศักราช 2550
หน้า 6 |
|
