องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม
การมีส่วนร่วมภาคประชาชน (ของจริง)
สังคมกำลังจับตาถึงการแก้ไขรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 โดยเฉพาะประเด็นการเมืองแต่ในสาระสำคัญของรัฐธรรมนูญ ยังมีประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม ที่กล่าวถึงเรื่องของสิทธิและหน้าที่ของประชาชนในการมีส่วนร่วมบริหารจัดการและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพื่อให้เกิดความยั่งยืนอีกด้วย
องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม เป็นองค์กรหนึ่งที่ได้ถูกกล่าวไว้ในรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2540 ต่อเนื่องมาถึงรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 มีเจตนารมณ์หวังให้เป็นกลไกหนึ่งที่จะทำให้ภาคประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการทางด้านสิ่งแวดล้อม เพื่อการพัฒนาประเทศ โดยเฉพาะในโครงการหรือกิจกรรมต่าง ๆ ที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงต่อชุมชน ทั้งทางด้านคุณภาพสิ่งแวดล้อมทรัพยากรธรรมชาติ และสุขภาพ เช่น มาตรา 67 วรรคสอง ของรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 โครงการหรือกิจกรรมที่มีผลกระทบรุนแรงจะเกิดขึ้นไม่ได้เลย หากไม่มีการรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ไม่ได้มีการศึกษาและประเมินผลกระทบต่อสุขภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนในชุมชน และที่สำคัญคือไม่ได้รับความเห็นประกอบจากองค์การอิสระที่จะต้องประกอบไปด้วยผู้แทนองค์การเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ และผู้แทนสถาบันอุดมศึกษาที่มีจัดให้มีการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
แต่ปัจจุบันการบังคับใช้รัฐธรรมนูญตามมาตราดังกล่าวยังไม่เกิดผลอย่างจริงจัง เนื่องจากยังไม่มีการออกกฎหมายขึ้นมารองรับเพื่อให้เกิดผลในทางปฏิบัติ และยังไม่มีการให้คำจำกัดความที่ชัดเจนของคำว่า “โครงการหรือกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบอย่างรุนแรงต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” คำจำกัดความถึง “องค์การเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” และยังไม่มีการจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นสาระสำคัญของ 67 ที่ได้ระบุไว้ทั้งสิ้น
ความพยายามในการผลักดันให้เกิดการยกร่างกฏหมายเกี่ยวกับองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมเพื่อให้ออกมาบังคับใช้ เริ่มมาตั้งแต่ปี 2545 โดยความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐและสถาบันอุดมศึกษา อย่างกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และคณะสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ที่ได้ร่วมกันศึกษา เพื่อยกร่างกฎหมายว่าด้วยองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม ประกอบกับการบังคับใช้รัฐธรรมนูญฉบับปี 2550 ในปัจจุบัน เมื่อช่วงต้นปีที่ผ่านมากระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจึงได้มีคำสั่งแต่ตั้งคณะกรรมการการศึกษาและยกร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมขึ้นโดยมีอธิบดีกรมส่งเสริมสุขภาพสิ่งแวดล้อมเป็นประธาน และประกอบด้วยคณะกรรมการจากหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งทางด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ โดยกำหนดให้มีหน้าที่ศึกษาและยกร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม ตามรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 พร้อมทั้งจัดให้มีการรับฟังความคิดเห็นสาธารณะเพื่อให้ร่างกฎหมายเป็นที่ยอมรับของประชาชน โดยมีระยะเวลาดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 6 เดือน
กระบวนการยกร่างกฎหมายองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมที่จะมีขึ้นต่อจากนี้ไป จำเป็นต้องมีการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมจากประชาชน โดยจัดประชุมรับฟังความคิดเห็นในทุกภูมิภาค โดยเฉพาะพื้นที่ที่เคยมีความขัดแย้งจากการพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ที่มีผลกระทบสิ่งแวดล้อม เพื่อทดสอบว่าองค์การอิสระดังกล่าวจะสามารถใช้ได้กับสถานการณ์จริงหรือไม่ อีกทั้งเน้นการสร้างการเรียนรู้ร่วมกันและเปิดช่องทางรับฟังความคิดเห็นระหว่างกระบวนการยกร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมให้มากที่สุด
และเพื่อให้ร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมดังกล่าวเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคมในการพัฒนากฎหมาย และรับฟังข้อคิดเห็นต่อร่างกฎหมายจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาชน ซึ่งจะช่วยให้กฎหมายองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม ได้รับการยอมรับจากทุกภาคส่วน และมีเนื้อหาสอดคล้องตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ
16 พฤษภาคม จะมีประชุมรับฟังความคิดเห็นจากผู้เชี่ยวชาญ เกี่ยวกับการยกร่างกฎหมายองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมตามมาตรา 67 วรรคสอง ของรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2550 ที่กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
หน้าตาขององค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมจะออกมาเป็นอย่างไร จะเป็นกลไกให้ภาคประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างแท้จริงหรือไม่คงต้องติดตามกันต่อไป
ผกาภรณ์ ยอดปลอบ
หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน
ฉบับวันอาทิตย์ที่ 11 พฤษภาคม พุทธศักราช 2551 หน้า 9 |
|
