รุกคืบใกล้ความจริง กฎหมายองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม
เมื่อช่วงต้นสัปดาห์ที่ผ่านมาได้มีการจัดเวทีใหญ่รับฟังความคิดเห็นต่อร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพขึ้นโดยเชิญผู้เกี่ยวข้องและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากการพัฒนาโครงการต่าง ๆ มาร่วมให้ความคิดเห็นกว่า 200 คน ที่โรงแรมเซ็นจูรี่ กรุงเทพฯ
การเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นครั้งนี้เป็นเวทีต่อเนื่องจากเวทีรับฟังความเห็นในระดับภูมิภาคที่กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม กระทรวงทัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับคณะกรรมการศึกษาและยกร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระจัดขึ้นใน 4 ภูมิภาคเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา โดยไล่มาตั้งแต่ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคใต้และมาจบสุดท้ายที่ภาคกลางและภาคตะวันออก เพื่อให้การยกร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระในครั้งนี้เป็นการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาสังคมในการพัฒนากฎหมายของประเทศไทยอย่างแท้จริง และเป็นที่ยอมรับจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งจากภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาชน
ประเด็นสำคัญที่มีการถูกหยิบยกขึ้นมาพูดคุยกันในการจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ นอกเหนือจากการนิยามความหมายของคำต่าง ๆ เช่น “โครงการหรือกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนอย่างรุนแรง” “องค์การเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” “สถาบันอุดมศึกษาที่จัดการศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ” ที่ถูกระบุไว้ในมาตรา 67 วรรค 2 ของรัฐธรรมนูญฉบับปี 2550 ให้เป็นองค์ประกอบหนึ่งขององค์การอิสระที่จะต้องจัดตั้งขึ้นแล้ว ยังมีเรื่องของ “อำนาจหน้าที่ขององค์การอิสระ” “การสรรหาผู้แทนองค์การอิสระฯ” และ “การดำเนินงานขององค์การอิสระ” ที่มีการพูดคุยกันอย่างกว้างขวาง
ประเด็นหนึ่งที่หลายฝ่ายให้ความเห็นไปในทิศทางเดียวกันคือ องค์การอิสระที่จะมีการจัดตั้งขึ้นนี้ ควรมีความเป็นอิสระอย่างแท้จริงทั้งในระบบการบริหารและระบบงบประมาณ เพื่อให้สามารถตัดสินในให้ความเห็นประกอบการพิจารณาโครงการต่าง ๆ ได้อย่างอิสระ บนพื้นฐานที่มาจากข้อเท็จจริงมากที่สุด และครอบคลุมทั้งประเด็นผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน
องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ยังถูกตั้งความหวังในเวทีรับฟังความคิดเห็นว่าจะเป็นส่วนเติมเต็มการทำงานในขั้นตอนของการศึกษาและประเมินผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของโครงการที่มีอยู่เดิม รวมถึงการจัดกระบวนการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน เนื่องจากที่ผ่านมาขั้นตอนดังกล่าว มักไม่ได้รับการยอมรับจากประชาชนและมักก่อให้เกิดความขัดแย้งในพื้นที่โครงการพัฒนาต่าง ๆ แต่ทั้งนี้ในเวทีรับฟังความคิดเห็นยังเห็นว่า บทบาทหน้าที่ขององค์การอิสระไม่ควรเพิ่มความซ้ำซ้อนการทำงานของหน่วยงานที่มีอยู่เดิม และไม่ควรเป็นกระบวนการที่ก่อให้เกิดความล่าช้าในการพิจารณาโครงการต่าง ๆ ทั้งยังควรเป็นองค์การที่เสริมสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และช่วยเสริมความเข้มแข็งให้กับภาคประชาชนมากขึ้นด้วย
ในส่วนของการสรรหาผู้แทนองค์การอิสระ แม้ว่าจะได้มีการกำหนดสัดส่วนของคณะกรรมการสรรหา และองค์ประกอบของคณะกรรมการองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ รวมถึงคุณสมบัติไว้แล้ว แต่ในขั้นตอนการสรรหายังคงมีความห่วงกังวลว่าจะมีความเป็นอิสระและโปร่งใสมากน้อยแค่ไหน
ขั้นตอนการดำเนินงานขององค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อม เป็นอีกประเด็นที่มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันอย่างกว้างขวาง เพื่อให้การทำงานขององค์การอิสระในการให้ความเห็นประกอบการพิจารณาโครงการมีผลในทางปฏิบัติอย่างจริงจัง และสอดรับกับแนวทางในการศึกษาและประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ และการจัดกระบวนการรับฟังความคิดเห็นในปัจจุบันโดยผู้มีอำนาจอนุมัติ อนุญาตโครงการรวมถึงนโยบายที่มีผลกระทบต่อชุมชน จะต้องมีการนำความเห็นประกอบขององค์การอิสระไปใช้ประกอบในการพิจารณาโครงการอย่างจริงจังและควรมีการแจ้งผลการพิจารณากลับให้ทางองค์การอิสระทราบด้วย
นํ้าหนักในการให้ความเห็นประกอบขององค์การอิสระเป็นอีกสาระสำคัญที่เวทีรับฟังความคิดเห็นเห็นว่า ควรมาจากกระบวนการและหลักฐานรับรองที่รอบด้าน และเป็นการเพิ่มช่องทางในการรับข้อมูลข่าวสารและมีส่วนร่วมของประชาชนในภาคส่วนต่าง ๆ ให้กว้างขวางมากขึ้นอีกด้วย เพื่อให้ความเห็นประกอบขององค์การอิสระนี้เป็นความเห็นที่มารอบด้านจริง ๆ และมีส่วนช่วยในการลดความขัดแย้งและความรุนแรงดังเช่นที่เคยเกิดขึ้นในอดีต
ข้อสรุปทั้งหมดที่ได้จากเวทีรับฟังความคิดเห็นจะถูกส่งต่อให้คณะกรรมการศึกษาและยกร่างกฎหมายนำมาพิจารณาปรับเพิ่มเพื่อให้ร่างกฎหมายจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมสมบูรณ์มากที่สุด และเป็นร่างกฎหมายที่สะท้อนออกมจากเสียงของทุกภาคส่วนในสังคมที่มีส่วนเกี่ยวข้องมากที่สุด ก่อนเสนอให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมดำเนินการเสนอร่างกฎหมายนี้เข้าสู่ขั้นตอนต่อไป
แม้ว่าในเวทีรับฟังความเห็นจะมีการแสดงความคิดเห็นที่แตกต่างหลากหลายในรายละเอียดของแต่ละประเด็น แต่จุดมุ่งหมายโดยรวมแล้วต่างหวังให้องค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพที่จะจัดตั้งขึ้น เป็นตัวแทนขององค์การอิสระที่ทำหน้าที่เป็นส่วนเสริมต่อการพัฒนา และส่งหน้าที่เป็นส่วนเสริมต่อการพัฒนา และส่งเสริมให้เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชนและการเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะอย่างแท้จริง
เมื่อมีการประกาศใช้กฎหมายการจัดตั้งองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพอย่างเป็นทางการแล้ว ภาพความขัดแย้งจากโครงการพัฒนาต่าง ๆ การแบ่งฝ่ายเพื่อแสดงจุดยืนของการพัฒนากับการปกป้องทรัพยากรไปสู่รุ่นลูกหลาน และการสูญเสียทรัพยากรที่มีค่าของประเทศอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์คงค่อย ๆ เลือนหายไปจากสังคมไทย
ผกาภรณ์ ยอดปลอบ
กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน
ฉบับวันอาทิตย์ที่ 27 กรกฎาคม พุทธศักราช 2551 หน้า 9 |
|
