มันสำปะหลัง

ประวัติ

มันสำปะหลังจัดเป็นพืช หัวชนิดหนึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์คือ Manihot esculenta Crantz มีชื่อสามัญเรียกหลายชื่อตามภาษาต่างๆ ที่ได้ยินกันมากได้แก่ Cassava, Yuca, Mandioa, Manioc, Tapioca

มันสำปะหลังมีแหล่ง กำเนิดแถบที่ลุ่มเขตร้อน (Lowland tropics) มีหลักฐานแสดงว่าปลูกกันในโคลัมเบียและเวเนซูเอลา มานานกว่า 3,000 – 7,000 ปีมาแล้วสันนิษฐานว่าแหล่งกำเนิดมันสำปะหลังมี 4 แห่งด้วยกันคือ

1. แถบประเทศกัวเตมาลาและเม็กซิโก

2. ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของทวีปอเมริกาใต้

3. ทางทิศตะวันออกของประเทศโบลิเวียและทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศอาร์เจนตินา

4. ทางทิศตะวันออกของประเทศบราซิล

ใน ทวีปเอเซียมีการนำมันสำปะหลังมาปลูกครั้งแรกที่ประเทศฟิลิปปินส์ในคริสต ศตวรรษที่ 17 โดยชาวสเปนได้นำมาจากเม็กซิโกและในเวลาต่อมาก็มีการปลูกที่อินโดนีเซียและ เมื่อ พ . ศ . 2337 ได้มีการนำมันสำปะหลังจากอัฟริกามาปลูกที่อินเดียเพื่อใช้ในการทดลอง

สำหรับ ประเทศไทยไม่มีหลักฐานที่แน่นอนว่ามีการนำมันสำปะหลังเข้ามาปลูกเมื่อใดคาด ว่าคงเข้ามาในระยะเดียวกันกับการเข้าสู่ศรีลังกาและฟิลิปปินส์คือประมาณ พ . ศ . 2329 – 2383 มันสำปะหลังเดิมเรียกกันว่ามันสำโรง มันไม้ ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือเรียกว่ามันต้นเตี้ย ทางภาคใต้เรียกว่ามันเทศ ( แต่เรียกมันเทศว่ามันหลา )

ความสำคัญ

มัน สำปะหลังเป็นพืชอาหารที่สำคัญเป็นอันดับ 5 ของโลกรองจากข้าวสาลี ข้าวโพด ข้าว และมันฝรั่ง เป็นพืชอาหารที่สำคัญของประเทศในเขตร้อนโดยเฉพาะประเทศต่างๆ ในทวีปอัฟริกาและทวีปอเมริกาใต้ ในทวีปเอเซียประเทศอินโดนีเซียและอินเดียมีการบริโภคมันสำปะหลังกันเป็น จำนวนมาก ปริมาณผลผลิตที่ได้ในแต่ละปีร้อยละ 60 ใช้เป็นอาหารของมนุษย์ ร้อยละ 27.5 ใช้ทำเป็นอาหารสัตว์ และร้อยละ 12.5 ใช้ประโยชน์ในด้านอื่นๆ

มัน สำปะหลังเป็นพืชที่ทำรายได้ให้เกษตรกรมากเป็นอันดับที่ 4 รองจากยางพารา อ้อยและข้าว มูลค่าของผลผลิตที่เกษตรกรขายได้เฉลี่ย 5 ปี ( ปี 2541 – 2545) 15,416 ล้านบาท ผลผลิตมันสำปะหลังภายในประเทศนำไปใช้ทำมันเส้นและมันอัดเม็ดร้อยละ 45-50 ใช้แปรรูปเป็นแป้งร้อยละ 50-55

ประเทศไทยเป็นประเทศ ที่ส่งผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังออกมากที่สุดในโลก ประเทศที่ไทยส่งผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังในรูปของมันอัดเม็ดไปขายมากที่สุดคือ ประเทศในกลุ่มประชาคมยุโรป ( เนเธอร์แลนด์ สเปน เยอรมัน โปรตุเกส ) เกาหลีใต้และญี่ปุ่น ส่วนในรูปของแป้งมันสำปะหลังประเทศญี่ปุ่นสั่งซื้อมากที่สุด รองลงมาคือฮ่องกง สหรัฐอเมริกา มาเลเซีย สิงคโปร์ และไต้หวัน

( จรุงสิทธิ์ และอัจฉรา ลิ่มศิลา : 2547)

พื้นที่ปลูกมันสำปะหลัง

แหล่ง ปลูกมันสำปะหลังที่สำคัญที่สุดในปัจจุบันคือภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประมาณร้อยละ 54 ของพื้นที่ปลูกทั่วประเทศ รองลงมาคือภาคกลาง ( รวมภาคตะวันออกและภาคะวันตก ) ประมาณร้อยละ 32 และภาคเหนือประมาณร้อยละ 14 ซึ่งมีพื้นที่ปลูกทั่วประเทศประมาณ 6.57 ล้านไร่ ในปี 2546-2548 ( ตารางที่ 1)

ในปี 2548 จังหวัดที่มีการปลูกมันสำปะหลังมากที่สุดของประเทศคือ จังหวัดนครราชสีมา 1,470,924 ไร่ รองลงมาคือ กำแพงเพชร 371,145 ไร่ สระแก้ว 356,914 ไร่ ชัยภูมิ 348,674 ไร่ ฉะเชิงเทรา 314,540 ไร่ ( ตารางที่ 2)

ตารางที่ 1 พื้นที่ปลูกมันสำปะหลังของประเทศไทย ปี 2546-2548

ภาค พื้นที่ปลูก ( ไร่ ) เฉลี่ย ร้อยละ 2546 2547 2548 เหนือ 887,601 913,802 937,916 913,106 14 ตะวันออกเฉียงเหนือ 3,494,446 3,699,061 3,492,630 3,562,046 54 กลาง 2,052,850 2,144,544 2,093,352 2,096,915 32 รวมทั้งประเทศ 6,434,897 6,757,407 6,523,898 6,572,067 100 ที่มา : สถิติการเกษตรของประเทศไทย ปี 2547 หน้า 18
เขตภูมิอากาศในพื้นที่เป้าหมาย 15 จังหวัด
	ปริมาณฝน (มม.)
ชุดดินในพื้นที่เป้าหมาย 15 จังหวัด
	ตัวอย่างรายชื่อชุดดิน
หน่วยจำลองการผลิตในพื้นที่เป้าหมาย 15 จังหวัด
	ตัวอย่างหน่วยจำลองการผลิต

ตารางที่ 2 พื้นที่ปลูก ผลผลิต และผลผลิตเฉลี่ย ของมันสำปะหลังรายจังหวัดที่มีพื้นที่ปลูกมากกว่า 100,000 ไร่ ปี 2548

ที่มีพื้นที่ปลูกมากกว่า 100,000 ไร่ ปี 2548 อันดับ จังหวัด พื้นที่ปลูก ( ไร่ ) พื้นที่เก็บเกี่ยว(ไร่) ผลผลิต( ตัน ) ผลผลิตต่อไร่(กก.) 1 นครราชสีมา 1,470,924 1,366,903 3,640,063 2,663 2 กำแพงเพชร 371,145 363,227 1,077,695 2,967 3 สระแก้ว 356,914 331,643 1,009,521 3,044 4 ชัยภูมิ 348,674 332,546 880,249 2,647 5 ฉะเชิงเทรา 314,540 300,707 847,994 2,820 6 กาฬสินธุ์ 295,524 280,383 785,072 2,800 7 ชลบุรี 275,620 262,971 748,941 2,848 8 กาญจนบุรี 248,796 239,434 594,275 2,482 9 ระยอง 227,046 219,093 650,049 2,967 10 จันทบุรี 223,213 211,149 610,221 2,890 11 บุรีรัมย์ 194,149 180,419 492,183 2,728 12 ขอนแก่น 190,700 181,862 502,485 2,763 13 นครสวรรค์ 188,277 180,810 525,072 3,295 14 อุทัยธานี 179,084 170,491 467,657 2,743 15 ปราจีนบุรี 147,909 141,486 392,199 2,772 16 พิษณุโลก 147,337 142,589 389,268 2,730 17 อุดรธานี 145,740 138,959 385,611 2,775 18 เลย 132,955 125,287 345,166 2,755 19 มหาสารคาม 111,055 98,595 255,953 2,596 20 ร้อยเอ็ด 104,102 98,265 248,316 2,527 21 มุกดาหาร 102,953 91,265 247,511 2,712 ที่มา : สถิติการเกษตรของประเทศไทย ปี 2547 หน้า 18-19
แผนที่ศักยภาพการผลิตมันสำปะหลัง 15 จังหวัด
	ศักยภาพผลผลิต ผลผลิต (ตัน / ไร่) พื้นที่ (ล้านไร่)

ตารางที่ 3 พื้นที่เพาะปลูก พื้นที่เก็บเกี่ยว ผลผลิตรวม และผลผลิตต่อไร่ ของมันสำปะหลังในประเทศไทย ปี 2539 – 2548

ที่มา : สถิติการเกษตรของประเทศไทย ปี 2547 หน้า 17

ที่มา : ฐานความรู้ด้านพืชพลังงานทดแทน กรมวิชาการเกษตร