เกษตรธรรมชาติ พลังงานในชุมชน
เรียนรู้พลังงานพอเพียงแบบ อบต.โพนงาม
รู้ทันพลังงาน
• ศศิธร อบกลิ่น
โครงการจัดทำแผนพลังงานชุมชนกระทรวงพลังงาน
“เศรษฐกิจพอเพียง” เป็นแนวการดำเนินชีวิตที่ทุกชุมชนอยากปฏิบัติให้ได้ เช่นเดียวกับ ต.โพนงาม อ.กมลาไสย จ.กาฬสินธุ์ ที่มีความพยายามจะให้ชาวบ้านรู้จักการใช้ชีวิตแบบพอเพียง ทั้งทางด้านเกษตรซึ่งเป็นวิถีชีวิตหลัก และเรื่องพลังงานที่แทรกอยู่ในชีวิตประจำวัน
นายบุญสินธุ์ วันวิเศษ นายกองค์การบริหารตำบลโพนงาม และประธานคณะกรรมการพลังงานชุมชน กล่าวว่า พื้นที่ใน ต.โพนงาม จะประกอบด้วยชุมชนเกษตรและอุตสาหกรรม เมื่อมีกระแสสังคมเมืองแพร่เข้ามาทำสิ่งอำนวยความสะดวกเข้ามาในชุมชนมากขึ้น แต่ในที่สุดกลายเป็นภาระค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน จึงจำเป็นต้องให้ความรู้สร้างทางเลือกให้กับชาวบ้านว่าทำอย่างไรจึงจะประหยัดพลังงานได้ และทำให้ชีวิตดีขึ้นไม่ต้องใช้เงินในการจัดหาพลังงาน แต่สามารถทำเองได้ ไม่ต้องพึ่งพาคนอื่น
อบต.โพนงาม จึงนำชุมชนเข้าร่วมโครงการพลังงานชุมชนฯ กับกระทรวงพลังงาน เพื่อนำความรู้เรื่องการจัดการพลังงานมาสู่ชุมชน
จากนั้นคัดเลือกและส่งแกนนำจากทุกหมู่บ้านไปอบรมและดูงานด้านการจัดการพลังงานในหลายพื้นที่ มีการรณรงค์ให้ชาวบ้านหันมาให้ความสนใจเรื่องพลังงานทดแทน และแกนนำเหล่านี้ก็ออกขยายเครือข่ายให้ความรู้และแนะนำการใช้วัสดุอุปกรณ์เกี่ยวกับการประหยัดพลังงานกับชาวบ้าน โดยมองจากพื้นฐานสิ่งที่ชาวบ้านต้องการก่อน และใช้งบประมาณไม่มาก เช่น เตาเผาถ่านประหยัดพลังงาน
นายวิทยา จอมทะรักษ์ เจ้าหน้าที่วิเคราะห์นโยบายและแผน อบต.โพนงามเสริมถึงกระบวนการทำงานร่วมกับสำนักงานพลังงานจังหวัดกาฬสินธุ์ ว่า มีการเก็บข้อมูลการใช้พลังงานของชุมชน แล้วนำไปสะท้อนกลับสู่ชุมชนให้ได้ทราบ และปรับปรุงแก้ไข ตอนนี้มีแผนประหยัดพลังงานเป็นแผน 3 ปี และ 5 ปี โดยการมีส่วนร่วมของภาคชุมชน อบต.และพลังงานจังหวัด ลงพื้นที่จัดทำแผนยุทธศาสตร์ เน้นเรื่องการประหยัดพลังงานในส่วนที่ทำได้
อย่างคนในชุมชนกึ่งอุตสาหกรรม จะไม่ค่อยใช้ถ่านหรือฟืน ส่วนใหญ่จะใช้ก๊าซหุงต้มในการทำอาหารเพื่อใช้เวลาให้สั้นที่สุดเพราะต้องรีบไปทำงาน แต่คนที่อยู่ห่างออกไปเป็นสังคมชนบท ทำการเกษตร จะมีเวลามากกว่า จึงสามารถเลือกใช้อุปกรณ์ประหยัดพลังงานได้อย่างหลากหลาย ในแต่ละหมู่บ้านก็จะต่างกัน ส่วนใหญ่หันกลับมาใช้ฟืนใช้ถ่าน ทำให้ลดค่าน้ำมันได้มากกว่าชุมชนกึ่งอุตสาหกรรม
• เกษตรธรรมชาติ พลังงานในชุมชน
โครงการเกษตรธรรมชาติ พลังงานในชุมชน เป็นความพยายามต่อเนื่องที่จะผลักดันให้เกิดขึ้นเพื่อช่วยหาทางออกให้กับชาวบ้านหันมาใช้ปุ๋ยอินทรีย์ในการทำเกษตรกรรมและรู้จักการใช้พลังงานอย่างประหยัด โดยมีแกนนำด้านพลังงานจำนวน 13 คน จาก 13 หมู่บ้าน ทำเป็นต้นแบบและเป็นวิทยากรตัวคูณพลังงาน ให้คำแนะนำกับชาวบ้าน
ความตั้งใจจริงและทำร่วมกันอย่างแข็งขันของบรรดาแกนนำพลังงานชุมชน ทำให้สามารถตั้งศูนย์การเรียนรู้และนำความรู้ไปใช้ นอกจากศูนย์การเรียนรู้และนำความรู้ไปใช้ นอกจากศูนย์การเรียนรู้ที่อบต. แล้วยังมีศูนย์การเรียนรู้ที่เป็นตัวอย่างที่ดีของการใช้ชีวิตแบบพอเพียงที่บ้าน “ตาออน” หรือนายออน โพนชัยแสง แกนนำเกษตรแบบพอเพียง ประธานหมอดินชุมชนที่เกษตรกรมักมาดูเป็นต้นแบบ
ที่บ้านตาออน มีการปลูกพืชสวนครัว ไม้ยืนต้น การขุดบ่อปลา รวมไปถึงในเรื่องของพลังงาน ที่บ้านของตาออนยังมีอุปกรณ์ช่วยประหยัดพลังงาน เช่น จักรยานวิดน้ำ เตาเผาถ่านประสิทธิภาพสูง รวมไปถึงนวัตกรรมใหม่ที่คนใน ต.โพนงาม ประดิษฐ์ขึ้น เตาขี้เลื่อย ซึ่งเป็นเตาที่ดัดแปลงมาจากปี๊บ ใช้เชื้อเพลิงเป็นขี้เรื่อยตากแห่งเหมาะสำหรับใช้ต้มน้ำหรืออุ่นอาหาร ซึ่งจะประหยัดกว่าการใช้เตาก๊าซหรือเตาถ่าน
เตาขี้เลื่อยประหยัดพลังงาน ราคาถูก ใช้ง่าย ทำเองก็ได้ ใช้ทน เคลื่อนย้ายได้ ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น ราคาไม่เกิน 50 บาท นอกจากนี้มีการปรับปรุงเตาเผาถ่านแบบนอนมีฝาปิดด้านบน ซึ่งเคยเผาได้ถ่านที่ไม่แกร่งไฟไม่แรงให้กลายเป็นถ่านคุณภาพดีได้
เตาประยุกต์แบบใหม่นี้ ใช้เวลาเผาแค่ 5-6 ชั่วโมง เผาตอนเช้าได้ตอนบ่าย ไม่เหมือนกับแบบเดิมที่ต้องใช้เวลา 2-3 วัน คนที่ใช้แล้วก็จะแนะนำให้คนอื่นบ้าง ถ้าคนในตำบลทำให้ฟรี นอกพื้นที่ก็เสียค่าใช้จ่ายบ้าง “ตาออน” ยังเผยเคล็ดลับที่ชาวบ้านควรรู้สำหรับการใช้น้ำส้มควันไม้ให้ได้ผลดี ควรเก็บไว้สัก 3 เดือนจึงค่อยนำมาใช้
• สร้างชุมชนใช้ชีวิตพอเพียง
นายไพบูลย์ มหิพันธ์ หนึ่งในแกนนำพลังงานชุมชนและมีบทบาทในการพัฒนา ต.โพนงาม ให้มีเศรษฐกิจที่ดีขึ้นจากผลิตภัณฑ์สินค้าชุมชน กล่าวว่า เทคโนโลยีประหยัดพลังงานมีหลายชนิด แต่เทคโนโลยีเตาเผาถ่านประสิทธิภาพสูงเป็นเทคโนโลยีแรกที่จะส่งเสริมให้ชาวบ้านทุกครัวเรือนใช้เพื่อลดปัญหาการตัดไม้ใหญ่มาเผา อีกทั้งยังมีราคาไม่แพงนัก ชาวบ้านสามารถเป็นเจ้าของหรือทำเองได้ ทำให้ชาวบ้านเป็นคุณค่าของเทคโนโลยีเหล่านี้และเข้าใจเรื่องการประหยัดพลังงานว่ามีความจำเป็น
“การใช้ชีวิตแบบพอเพียง ไม่ต้องพึ่งพาปัจจัยภายนอก เรื่องอาหารการกิน เรามีปลากิน มีข้าวกิน เรื่องพลังงานเราไม่ต้องซื้อพลังงาน เรามีไม้ มีถ่านสร้างพลังงานขึ้นได้เอง ไม่ต้องใช้สารเคมีในการเกษตร แต่ทำปุ๋ยชีวภาพหรือยาไล่แมลงชีวภาพได้เอง เป็นเป้าหมายสูงสุดของอบต. ในฐานะแกนนำและชาวบ้าน ต.โพนงาม อยากเห็นพื้นที่แห่งนี้มีชีวิตแบบพอเพียงให้ได้ร้อยละ 90 ของพื้นที่ซึ่งตอนนี้แค่เพียงเริ่มต้นคาดว่าน่าจะไปได้แล้วร้อยละ 30” นายไพบูลย์ กล่าว
การทำงานในระยะต่อไป อบต.โพนงามจะเน้นการรณรงค์ให้ชาวบ้านเข้าใจว่าพลังงานเป็นเรื่องใกล้ตัวที่อยู่ในชีวิตประจำวัน ทำอย่างผสมผสานระหว่างเรื่องการเกษตรกับเรื่องพลังงานที่เราสามารถนำเทคโนโลยีประหยัดพลังงานแบบง่าย ๆ มาปรับใช้ได้ ทุกวันนี้ก็พยายามชักชวนชาวบ้านให้เห็น ทุกวันเสาร์วิทยากรตัวคูณพลังงานจะรวมตัวกันเผยแพร่ความรู้ให้กับชาวบ้านที่สนใจ โดยประชาสัมพันธ์ผ่านผู้ใหญ่บ้านว่าจะไปรวมตัวกันทำที่ไหน ชาวบ้านเมื่อเห็นประโยชน์ก็มาลอง มาดู มาเรียนรู้ และเอาไปใช้ในชีวิตประจำวันกันมากขึ้น
แม้เริ่มต้นมาไม่ถึงปี แต่ ต.โพนงาม ก็มีความคึกคักของการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตที่มีการปรับใช้เทคโนโลยีประหยัดพลังงานอย่างหลากหลาย โดยมี อบต.โพนงาม หนุนเสริมพร้อมรณรงค์อย่างต่อเนื่อง มีสำนักงานพลังงานจังหวัดกาฬสินธุ์คอยสนับสนุนได้วิชาการ โดยมีศูนย์กลางการเผยแพร่ให้กับคนในชุมชนรวมทั้งผู้สนใจทั่วไปที่จะเข้ามาดูงาน
หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์
ฉบับวันจันทร์ที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2552 หน้า B6 |
|
