นักวางแผนพลังงาน
กับความสำเร็จจากการพัฒนาคน
รู้ทันพลังงาน
*...พิรัฐ อินพานิช
ศูนย์ประสานงานกลางโครงการ
วางแผนพลังงานระดับท้องถิ่น กระทรวงพลังงาน
ปัจจัยที่ 5 ที่มีความจำเป็นกับทุกคนในปัจจุบันนี้ คงหนีไม่พ้น “พลังงาน” ซึ่งไม่ใช่เฉพาะน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีความจำเป็นกับทั้งภาคครัวเรือน และภาคธุรกิจ อุตสาหกรรม แต่เชื้อเพลิงชนิดอื่น ๆ อาทิ ก๊าซหุงต้ม ถ่านหิน ฯลฯ ยังมีความสำคัญต่อการสร้างสรรค์ความสะดวกสบายในชีวิตประจำวัน
แม้ว่าขณะนี้ราคาน้ำมันจะยังคงอยู่ในระดับต่ำ แต่ไม่อาจมีใครคาดเดาได้ว่าเมื่อไหร่ที่ราคาน้ำมันจะทะยานขึ้นไปอยู่ในระดับสูงเหมือนเช่นที่เคยเป็นมา และในส่วนของก๊าซหุงต้ม ซึ่งในขณะนี้ยังมีการชะลอการลอยตัวราคาค่าก๊าซ แต่หากในวันนี้ที่ราคาน้ำมันสูงขึ้น ราคาก๊าซย่อมต้องเพิ่มสูงขึ้นตามไปอย่างแน่นอน ดังนั้นการใช้พลังงานอย่างมีสติ ใช้อย่างพอเพียงจึงเป็นสิ่งที่ทุกคนต้องตระหนักไว้เสมอ
ตลอดระยะเวลา 3 ปีที่ผ่านมา ตั้งแต่ในช่วงที่น้ำมันราคาแพงจนถึงปัจจุบัน กระทรวงพลังงานได้ดำเนินโครงการแผนพลังงานชุมชนในชุมชนต่าง ๆ ทั่วประเทศ เพื่อให้ชุมชนรู้จักวางแผนพลังงาน รู้จักหาทางออกด้านพลังงานที่เหมาะสมกับชุมชน และรู้จักการใช้พลังงานอย่างพอเพียงตามแนวทางพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ดร.ทวารัฐ สูตะบุตร ผู้อำนวยการสำนักนโยบายและยุทธศาสตร์ สำนักงานปลัดกระทรวงพลังงาน ผู้ที่มีส่วนสำคัญในการผลักดันโครงการนี้ ได้กล่าวว่า การขยายโครงการแผนพลังงานชุมชน เป็นการส่งเสริมให้ชุมชนรู้จักการวางแผนพลังงานเริ่มจากการทำบัญชีครัวเรือนพลังงาน เก็บข้อมูลการใช้พลังงานทุกประเภท ทั้งไฟฟ้า น้ำมัน ฟืน ถ่าน เพื่อหารอยรั่วด้านพลังงานที่ดูดเงินจากกระเป๋าชาวบ้าน จากนั้นจึงให้ชุมชนศึกษาสถานการณ์พลังงาน พร้อมวิเคราะห์หายุทธวิธีในการแก้ไขปัญหา
ขณะที่กระทรวงมีบทบาทช่วยเหลือหาทางออกด้านต่าง ๆ ให้กับชาวบ้าน เช่น พาไปดูงาน ศึกษาเทคโนโลยีพลังงานอย่างง่ายที่ชุมชนสามารถทำได้เอง สำหรับนำไปใช้แก้ปัญหาชุมชนที่เหมาะสมและตรวจจุดประสงค์ซึ่งจากประสบการณ์ทำงาน 2 ปีที่ผ่านมา ทำให้เห็นว่าหลายชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการใช้พลังงาน หาทางออกและใช้นวัตกรรมเทคโนโลยีพลังงานที่หลากหลายซึ่งกลุ่มคนที่มีบทบาทมากในการผลักดันชุมชนให้เกิดการเปลี่ยนแปลง และเป็นบุคคลที่มีความสำคัญมาก คือ นักวางแผนพลังงาน
การพัฒนาบุคลากรด้านพลังงานในท้องถิ่น ถือเป็นหนึ่งในกลไกขับเคลื่อนสำคัญที่ทำให้โครงการวางแผนพลังงานฯ ประสบความสำเร็จ ทีมวิทยากรกระบวนการวางแผนพลังงานระดับท้องถิ่น หรือเรียกสั้น ๆ ว่า “นักวางแผนพลังงานท้องถิ่น” เกิดขึ้นจากการดำเนินงานโครงการวางแผนพลังงานฯ กว่า 3 ปี กระทรวงพลังงานได้มีการฝึกอบรมเพื่อเสริมสร้างบทบาทด้านการเป็นนักวางแผนพลังงานให้กับบุคลากรประจำท้องถิ่นไปแล้วกว่า 1,000 คน ใน 266 ชุมชนทั่วประเทศ
การดำเนินงานของโครงการวางแผนพลังงานฯ จะเน้นที่การสร้างกระบวนการเรียนรู้ การคิดวิเคราะห์ผ่านกิจกรรมและประสบการณ์ของแต่ละบุคคล จากการศึกษาดูงาน การทดลองปฏิบัติ คิดและตัดสินใจบนฐานข้อมูลด้านพลังงานที่เก็บโดยชุมชน
การสร้างกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมให้กับชุมชน ถือเป็นบทบาทสำคัญของนักวางแผนพลังงานท้องถิ่น ทักษะที่ใช้มากและบ่อยที่สุดของนักวางแผนพลังงานก็คือทักษะการเป็นวิทยากรกระบวนการแบบมีส่วนร่วม ซึ่งต้องมีความรู้ความสามารถในการจัดเวทีที่เอื้อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน สามารถเชื่อมโยงประสบการณ์ทำงานของผู้เข้าอบรมตามบริบทของท้องถิ่นตนเอง สามารถศึกษาชุมชนวิเคราะห์ปัญหาความต้องการ มีภาวะความเป็นผู้นำสามารถนำพาประชาชนในท้องถิ่นร่วมกันคิดแก้ไขปัญหา นำไปสู่การจัดทำแผนพลังงานชุมชนพื้นฐานของการเห็นประโยชน์ร่วมกัน
ทั้งนี้ นักวางแผนพลังงานจำเป็นต้องเข้าใจถึงการและทักษะการเป็นวิทยากร โดยเน้นกระบวนการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วม บนความเชื่อมั่นว่าทุกคนมีความรู้และศักยภาพในการเรียนรู้ วิทยากรกระบวนการจึงต้องมีวิธีคิด (เข็มทิศ) ที่ชัดเจน เป็นระบบ สามารถสื่อสารด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย มีทักษะในการรับฟังอย่างลึกซึ้ง ตั้งคำถามลงลึกเพื่อค้นหาคำตอบตามสภาพความเป็นจริง จับประเด็นและเชื่อมโยงประเด็น รวมถึงการออกแบบกระบวนการหรือกิจกรรมผ่านประสบการณ์เพื่อกระตุ้นให้ชุมชนเกิดการเรียนรู้
นอกจากนี้ “นักวางแผนพลังงาน” จะต้องฝึกฝนภาวะความมั่นคงภายในที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความอ่อนน้อมถ่อมตน วางตัวเป็นกลาง มีความยืดหยุ่นพร้อมรับกับการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นที่หลากหลายตามอารมณ์ความรู้สึกของคนในชุมชน สามารถสรุปความคิด การวิเคราะห์ประเด็นผลลัพธ์ต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นของการจัดกระบวนการเรียนรู้
จะเห็นว่าภารกิจที่เหล่า “นักวางแผนพลังงาน” เท่านั้น ต้องใช้พลังความอดทนในการเรียนรู้ฝึกฝน อดทนกับคำพูดที่อาจบั่นทอนกำลังใจ หรือคำถามท้ายทายลองภูมิ มีความกล้าหาญที่จะเผชิญกับความผิดพลาดที่เกิดขึ้นขณะจัดเวที ต้องผ่านปัญหาอุปสรรคมากมายกว่าจะก้าวขึ้นมาเป็นนักจัดเวทีการเรียนรู้ได้อย่างเต็มภาคภูมิ
หลายคนถึงแม้จะไม่ได้จบการศึกษาในระดับสูง ไม่ได้มีความรู้ผ่านมาตรฐานการศึกษาในระบบของรัฐ แต่สิ่งหนึ่งที่สัมผัสได้คือความรู้จากประสบการณ์ชีวิต ทีมงานมีความเคารพให้เกียรติซึ่งกันและกัน พวกเขาเหล่านี้ล้วนเป็น “ผู้มีจิตสาธารณะ” (Public Minded) คือรับรู้ในหน้าที่และความรับผิดชอบต่อผู้อื่น ต่อสังคม ต่อสิ่งแวดล้อมมีความเสียสละเพื่อส่วนรวม เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตนที่มีความมุ่งมั่นตั้งใจที่จะช่วยเหลือชุมชนของตนให้ดำรงอยู่ได้ ท่ามกลางวิกฤตปัญญาพลังงานและสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน โดยไม่หวังผลตอบแทนเป็นทรัพย์สินเงินทอง
คนภายนอกอาจมองว่าพวกเขาได้รับค่าตอบแทนจากกระทรวงพลังงานในฐานะที่เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของโครงการ แต่แท้จริงแล้วไม่ใช่ การได้รับ “โอกาส” ในการพัฒนาศักยภาพต่างหาก คือสิ่งที่พวกเขาต้องการ
“โอกาส” ในการเรียนรู้ ถือเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาทรัพยากร “คน” ที่มีอยู่ในท้องถิ่น สู่การเป็น ”นักวางแผนพลังงาน” ที่มีส่วนผสมอันลงตัวระหว่างความรู้ ควบคู่คุณธรรมและจริยธรรม
หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์
ฉบับวันจันทร์ที่ 12 มกราคม พ.ศ.2552 หน้า B6 |
|
