ข้อมูลล่าสุด จากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเปิดเผยว่าทั่วโลกมีผู้ใช้ถุงพลาสติก 5 แสนล้านถึง 1 ล้านล้านใบต่อปี หรือนาทีหนึ่ง มีคนใช้ถุงพลาสติกกว่า 1 ล้านใบเลยทีเดียว และทุกตารางกิโลเมตรทั่วโลกจะมีขยะพลาสติกราว 46,000 ชิ้น ในประเทศไทยแต่ละสัปดาห์คนไทยนำถุงพลาสติกกลับบ้านมากกว่า 100 ล้านถุง หรือมากกว่า 5 พันล้านถุงในแต่ละปี

        ในกรุงเทพฯ มีจำนวนขยะมากถึง 8,500 ตันต่อวัน เป็นขยะจากถุงพลาสติก 1,800 ตัน กรุงเทพฯ มีค่าใช้จ่ายในการเก็บขนถึง 1.78 ล้านบาทต่อวัน ประเทศไทยยังมีการรีไซเคิลน้อยมาก แต่มีปริมาณถุงพลาสติกเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ถ้าสามารถลดการใช้ถุงลงได้จะสามารถประหยัดค่าใช้จ่ายได้ 650 ล้านบาทต่อปี และลดก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกกว่า 1 ล้านตันต่อปี

        ถุงพลาสติกที่ถูกผลักให้เป็นขยะพลาสติกเหล่านี้กำลังสร้างความกังวลไปทั่วโลก เพราะเป็นของใช้ที่มีอายุการใช้งานสั้น พร้อมเป็นขยะทันทีหลังการใช้ แต่ใช้เวลาในการย่อยสลายนานถึง 450 ปี เป็นอย่างน้อยหากถูกทำลายอย่างไม่ถูกวิธีจะก่อปัญหาต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม ถ้าถูกนำไปเผาทำให้สารประกอบไฮโดรคาร์บอน ซึ่งเป็นสารก่อมะเร็งปนเปื้อนสู่สิ่งแวดล้อม รวมถึงก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ที่เป็นก๊าซเรือนกระจก

        ยิ่งถ้านำถุงพลาสติกไปใช้ใส่ขยะมูลฝอย ทำให้เกิดผลกระทบต่อภาวะโลกร้อนมากยิ่งขึ้น เพราะมูลฝอยในภาวะที่ขาดอากาศจะเกิดก๊าซชีวภาพที่เป็นต้นเหตุของการเกิดภาวะเรือนกระจกทำให้โลกร้อนนั่นเองยังไม่รวมถึงปัญหาความเสื่อมโทรมของดินและน้ำ ระบบนิเวศ ทำลายทัศนียภาพของเมือง ตลอดจนอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตทั้งบนบกและในน้ำแต่ละปีมีเต่าทะเล ปลาวาฬ สัตว์น้ำจำนวนมาก ตายเพราะกินพลาสติกคิดว่านั่นคือ แมงกะพรุน อาหารของพวกมัน

        ภัยของถุงพลาสติก ทำให้หลาย ๆ ประเทศมีมาตรการคุมกำเนิดถุงกันอย่างจริงจัง จนส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทิศทางที่ดี เช่น การประกาศใช้ถุงพลาสติกใน บังกลาเทศ และออสเตรเลีย การเก็บภาษีถุงพลาสติกใน ไอร์แลนด์ การเรียกเก็บค่าธรรมเนียมถุงพลาสติกของ ไต้หวันหรือการแขวนการ์ดไว้ที่แคชเชียร์ของห้างใหญ่ในเมือง ฮิโรชิมา ที่ญี่ปุ่น ถ้าลูกค้าไม่ต้องการถุงพลาสติกก็ยกการ์ดขึ้น แล้วจะได้รับแต้มสะสมเพื่อสิทธิประโยชน์จากห้างต่อไป

        สิงคโปร์ กำหนดให้วันพุธแรกของเดือนเป็นวันพกถุงไปช็อปปิ้งถ้าไม่ได้เตรียมถุงไปต้องจ่ายเงินเป็นค่าถุง ใบละ 0.1 เหรียญสิงคโปร์หรือ 2.50 บาท ซานฟรานซิสโก ออกกฎหมายห้ามใช้ถุงพลาสติกเป็นเมืองแรกของอเมริกา แล้วยังมีการประกาศตัวเป็นเมืองปลอดถุงพลาสติกของ เมืองลีฟเรปิดส์ แคนาดา ฝ่าฝืนถูกปรับหนัก คิดเป็นเงินไทยกว่า 3 หมื่นบาท

        ย้อนกลับมาที่บ้านเรา น้อยคนปฏิเสธการรับถุงพลาสติกจากร้านค้าซื้อของชิ้นเดียวก็ต้องใส่ถุง บางคนขอถุงพลาสติกเพิ่มเพื่อเอาไปใส่ขยะที่บ้าน และที่พบเห็นได้ทั่วไปคือ ใช้ถุงผ้าตามกระแสลดโลกร้อน แต่เวลาซื้อของก็ยังรับถุงพลาสติก ทั้งที่ของหลายอย่างไม่ต้องใส่ถุงก็ได้ คงต้องยอมรับว่าคนไทยส่วนใหญ่ยังไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ทั้งที่ทำได้ เพียงแค่แก้ไขความเคยชิน

        อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 22 เมษายนที่ผ่านมา ซึ่งเป็นวันคุ้มครองโลก (Earth Day) กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ดีเดย์ให้เป็นวันเปิดตัว โครงการรณรงค์ 45 วัน รวมพลัง ลดถุงพลาสติก ลดโลกร้อน เพื่อผลักดันให้เกิดการมีส่วนร่วมของคนไทย ลด ละ เลิก การใช้ถุงพลาสติกอย่างจริงจัง โดยจับมือกับศูนย์การค้า ห้างสรรพสินค้า ซูเปอร์มาร์เก็ต และร้านสะดวกซื้อทั่วกรุงเทพมหานคร และร้านค้าสาขา ตลอดจนหน่วยงานรัฐอย่างกรุงเทพมหานคร และสมาคมสันนิบาตเทศบาลแห่งประเทศไทย ซึ่งดูแลตลาดสดในเขตเทศบาลทั่วไทย รณรงค์โครงการ 45 วันฯ จูงใจให้ลูกค้าลดการใช้ถุงพลาสติกในการจับจ่ายสินค้า ระยะเวลาดำเนินโครงการตั้งแต่วันคุ้มครองโลกจนกระทั่งถึงวันที่ 5 มิถุนายน ซึ่งเป็นวันสิ่งแวดล้อมโลก (World Environment Day) ศักดิ์สิทธิ์ ตรีเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่าขณะนี้มีปริมาณการใช้ถุงพลาสติกมากขึ้นทุกปี และมีแนวโน้มสร้างปัญหาในการจัดการขยะ รวมถึงปัญหาสุขภาพอนามัยประชาชนโครงการ 45 วัน รวมพลัง ลดถุงพลาสติก ลดโลกร้อนเป็นการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ รณรงค์ให้ทุกคนหันมาลดใช้ถุงพลาสติกตั้งแต่จุดเริ่มต้น ช่วยป้องกันปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมจากถุงพลาสติก

        สถานประกอบการห้างร้าน หน่วยงานที่ร่วมโครงการ 45 วันฯ นี้จะต้องทำการบันทึกปริมาณการใช้ถุงพลาสติกก่อนร่วมโครงการว่า มีปริมาณลดลงเท่าใด

        นอกจากนี้ กลุ่มต่าง ๆ ยังจะต้องแจ้งปฏิทินกิจกรรมเกี่ยวกับการลดการใช้ถุงพลาสติกมายังกรมส่งเสริมสุขภาพสิ่งแวดล้อม เพื่อภาครัฐจะทำการประชาสัมพันธ์ในภาพรวม กระตุ้นประชาชนให้รู้จักโครงการ เข้าใจถูกต้องเกี่ยวกับลดใช้ถุง และเมื่อสิ้นสุดโครงการ คือ วันที่ 5 มิถุนายน จะมีการแถลงผลการดำเนินกิจกรรมของโครงการต่อผู้แทนของโครงการสิ่งแวดล้อมของสหประชาชาติ (UNEP) รวมถึงมีแนวคิดจะประกาศเป็นวันปลอดถุงพลาสติกในวันสิ่งแวดล้อมโลกอีกด้วย

        ด้าน สุวิทย์ กิ่งแก้ว รองกรรมการผู้จัดการอาวุโส บริษัท ซีพี ออลล์ จำกัด (มหาชน) และรองนายกสมาคมผู้ค้าปลีกแห่งประเทศไทย ในฐานะตัวแทนจากภาคีกล่าวว่า ภาคเอกชนที่ประกอบการค้าเห็นความสำคัญของการลดขยะพลาสติกบรรจุภัณฑ์ที่ย่อยสลายยาก หลายห้างปรับเปลี่ยนถุงพลาสติกเป็นถุงพลาสติกชีวภาพ หรือแบบย่อยสลายได้ถึงแม้เพิ่มต้นทุนการผลิตและการบริการก็ตาม หลายแห่งมีการจัดกิจกรรมรณรงค์ให้ลูกค้าลดใช้ถุง หลายห้างทำถุงผ้าและส่งเสริมการใช้ถุงผ้าถ้าลูกค้าใช้ถุงผ้าแล้วจะได้ส่วนลดบางห้างติดบาร์โค้ดที่ถุงผ้า ใช้แล้วได้แต้มสะสมและส่วนลดไปในตัว บางห้างถ้าลูกค้าไม่รับถุงพลาสติกมีส่วนลดนอกเหนือจากนั้น หลายห้างทำโครงการแยกขยะร่วมกับกรุงเทพมหานคร สำหรับโครงการ 45 วันฯ ทางผู้ประกอบการที่ร่วมโครงการจะจัดกิจกรรมลดใช้ถุงตลอด 45 วัน และคาดว่าจะดำเนินการต่อเนื่องต่อไป

        ในฐานะรองกรรมการผู้จัดการอาวุโส บริษัท ซีพี ออลล์ ที่ดูแลร้านสะดวกซื้อเซเว่นอีเลฟเว่น ที่มีสาขาทั่วไทย ยังให้แนวทางการรณรงค์ของร้านเซเว่นฯ ในการรณรงค์ลดการใช้ถุงพลาสติกด้วยว่า พลังงานจะแนะนำลูกค้า เชิญชวนเวลาซื้อของให้ใส่ถุงอื่น ๆ ที่เตรียมมา หรือของชิ้นเล็ก ๆ ก็ถือไปได้เลย ยกเว้นลูกค้าที่มีความจำเป็นต้องใช้ถุง รวมถึงรณรงค์ให้ลูกค้าใช้ถุงผ้า แล้วจะได้รับแต้มสะสม

        “จริง ๆ เราเริ่มทำมาปีกว่าแล้ว แต่ 45 วันนี้จะรณรงค์เข้มข้นกับลูกค้า สำหรับร้านสาขาตามแหล่งท่องเที่ยวในภาคใต้เมื่อกลางเดือนมีนาคมที่ผ่านมา เริ่มใช้ถุงพลาสติกแบบย่อยสลายได้ ซึ่งต้นทุนสูงกว่าปกติ 20% แต่ร้านใช้ปริมาณมาก ช่วยให้ต้นทุนลดลงได้บ้าง แต่แม้จะใช้แบบย่อยสลายได้ ก็เน้นรณรงค์ลดใช้ถุง แล้วยังมีร้านเซเว่นฯ บนเกาะยาวน้อย จ.พังงา ที่ไม่ใช้ถุงพลาสติกเลย เพื่อช่วยลดปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม ขณะที่ในต่างประเทศ เขาขายถุงพลาสติกให้ลูกค้า บ้านเราก่อนจะถึงจุดนั้นได้ ทั้งขายหรือเลิกใช้ถุง ทุกฝ่ายควรรณรงค์อย่างกว้างขวางและทั่วถึง ปลุกจิตสำนึกให้กับคนไทยค่อย ๆ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม จนกระทั่งยอมรับและเตรียมการณ์เมื่อต้องออกไปซื้อของนอกบ้าน” สุวิทย์กล่าว

        ทิ้งท้ายด้วยแนวทางลดใช้ถุงพลาสติกของ สมคิด แสนประเสริฐสุข ผู้อำนวยการฝ่ายอาหารสดฟู้ดแลนด์ซูเปอร์มาร์เก็ต ที่เป็นอีกหนึ่งภาคีมาร่วมลงนามข้อตกลงความร่วมมือในการรณรงค์โครงการ 45 วัน รวมพลัง ลด ถุงพลาสติก ลดโลกร้อน กล่าวว่า แม้เราจะเป็นห้างร้านขนาดเล็กที่มี 11 สาขา อยู่ในกรุงเทพฯ 9 สาขา และที่เหลืออยู่ จ.ชลบุรี และสมุทรปราการ แต่มีการขยับขับเคลื่อนในเรื่องสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการลดใช้ถุงพลาสติก เรามีมาตรการจูงใจเปลี่ยนมาใช้ถุงผ้า หากลูกค้าซื้อสินค้าครบ 500 รับถุงผ้าฟรี และจากการร่วมโครงการ 45 วันฯ นี้ ถุงผ้าเราจะพิมพ์โลโก้ “ลดใช้ถุงพลาสติก” เพิ่มด้วย และเน้นย้ำให้แคชเชียร์ใช้ถุงพลาสติกให้เหมาะสมกับขนาดสินค้า ซื้อหลายชิ้นใส่รวมในถุงใหญ่ใบเดียวกัน ซื้อชิ้นเดียวชักชวนลูกค้าไม่ต้องใส่ถุง รวมถึงจะมีการตั้งจุดรับขยะพลาสติกเพื่อนำไปรีไซเคิล มั่นใจว่าจะช่วยลดปริมาณขยะถุงพลาสติกได้อย่างเป็นรูปธรรม ลดผลกระทบต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม

หนังสือพิมพ์ไทยโพสต์
ฉบับวันจันทร์ที่ 27 เมษายน พ.ศ.2552 หน้า 4