โลมา อิรวดี ในแม่น้ำโขงใกล้สูญพันธุ์

บทความจาก คอลัมน์ โลกสามมิติ หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน วันเสาร์ที่ 27 มิถุนายน 2552 หน้า 19 

 
องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล(WWF) เผย โลมาอิราวดี ในแม่โขงกำลังตกอยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์เกิดจากได้รับสารมลพิษที่ปนเปื้อนในแม่น้ำโขงจนทำให้พวกมันตายไปเป็นจำนวนมาก

โลมาอิรวดี (Orcaella breviostris) ชื่อสามัญที่มาจากแหล่งค้นพบครั้งแรกคือแม่น้ำอิรวดี ในประเทพม่า 
เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อยู่ได้ทั้งน้ำเค็มในบริเวณทะเลชายฝั่งหรืออ่าว น้ำจืดในแม่น้ำและน้ำกร่อยในทะเลสาบ มีถิ่นอาศัยอยู่ในหลายประเทศ คือบังกลาเทศ อินเดีย กัมพูชา อินเดีย พม่า ฟิลิปปินส์ และประเทศไทย

ลักษณะโลมาอิรวดี คือ มีลำตัวสีเท่าเข้ม หัวโหนกค่อนข้างกลม ต่างจากโลมาชนิดอื่นคือไม่มีจะงอยปาก ครีบหลังรูปสามเหลี่ยมปลายกลมมน และเล็กกว่าครีบหลังโลมาชนิดอื่น เมื่อโตเต็มที่มีขนาด 2.1-2.6 เมตร 
ตัวผู้จะมีขนาดใหญ่กว่าตัวเมีย มีอายุเฉลี่ย 30 ปี

ปัจจุบันประชากรโลมาอิรวดีส่วนใหญ่อยู่ในบริเวณชายฝั่งอ่าวเบงกอล และเขตป่าโก่งกางซุนดาร์บานของบังกลาเทศ

สหภาพอนุรักษ์ธรรมชาติสากล (International Union for Conservation of Nature:IUCN) ได้ขึ้นบัญชีแดงโลมาอิรวดีที่อยู่นอกประเทศบังกลาเทศและอินเดีย เป็นสัตว์ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ สูงมากที่สุด (Critically Endangered) มาตั้งแต่ปี 2004

ที่อยู่อาศัยของโลมาอิรวดีแห่งหนึ่งคือในแม่น้ำโขงบริเวณที่ไหลผ่านประเทศกัมพูชาและลาว มีระทางยาว 190 กิโลเมตร

WWF ศึกษาพบว่า นับตั้งแต่ปี 2003  เป็นต้นมา โลมาอิรวดีในแม่น้ำโขงตายไปแล้ว  88 ตัว ในจำนวนนี้กว่า 60% เป็นลูกโลกมาอายุน้อยกว่า 2 สัปดาห์ และประมาณว่าปัจจุบันมีโลมาอิรวดีเหลืออยู่ในแม่น้ำโขงเพียง 64-76 ตัวเท่านั้น

ดร.เวิร์น โดฟว์ สัตวแพทย์และทีมงานของ WWF ประจำกัมพูชา ผู้เขียนรายงานการศึกษากล่าวถึงสาเหตุการตายของโลมาอิรวดีว่า
“การวินิจฉัยทางพยาธิ พบว่าสาเหตุการตายของลูกโลมาเกิดจากโรคติดเชื้อแบคทีเรียซึ่งโรคนี้ไม่ทำให้ถึงตายถ้าหากระบบภูมิคุ้มกันของโลมาไม่ถูกทำลาย
โลมาที่ตายอยู่ในกรณีนี้ ซึ่งเกิดจากสารพิษในสิ่งแวดล้อม”

ทีมวิจัยของ WWF พบระดับความเป็นพิษของยาฆ่าแมลง เช่น ดีดีที และสารปนเปื้อนอื่นๆ เช่น สาร PCBs ในตัวลูกโลมาที่ตาย และยังพบสารปรอทระดับความเข้มสูงในโลมาที่ตายบางตัวอีกด้วย

ดร.เวิร์น โดฟว์ กล่าวว่า สารพิษกระจายอยู่ในสิ่งแวดล้อมในบริเวณกว้าง ด้วยเหตุนี้แหล่งที่มาของมันอาจจะเกี่ยวกับหลายประเทศผ่านไปตามแม่น้ำโขงซึ่ง
WWF  กัมพูชากำลังตรวจสอบแหล่งที่มาของสารมลพิษนี้อยู่

สารมลพิษเหล่านี้อาจจะเป็นอันตรายต่อสุภาพของผู้คนที่อาศัยบริเวณแนวชายฝั่งแม่น้ำโขงซึ่งบริโภคปลาและดื่มน้ำจากแม่น้ำโขงอีกด้วย

ประชาชนมากกว่า 60 ล้านคนบริเวณกลุ่มน้ำโขงอาศัยแม่น้ำโขงเป็นแหล่งอาหารสำคัญ แม่น้ำขนาดใหญ่ที่สุดสายหนึ่งของโลกนี้ให้ผลผลิตปลาได้ประมาณ 2.5 ล้านตันต่อปี
และใช้ในการคมนาคมขนส่ง 
รวมทั้งกิจกรรมทางเศรษฐกิจอื่นๆ

แสง เตี๊ยก ผู้อำนวย WWF กัมพูชา กล่าวถึงการแก้ไขปัญหานี้ว่า โปรแกรมสุขภาพในการป้องกันโรคข้ามเขตแดนเป็นความจำเป็นเร่งด่วนในการจัดการกับสัตว์ที่ได้รับผลกระทบจากโรคเพื่อที่จะลดจำนวนการตายลงในแต่ละปี

“โลมาแม่น้ำโขงอยู่โดดเดี่ยวจากสมาชิกสปีชีส์อื่นๆ
ของพวกมัน และพวกมันต้องการความช่วยเหลือจากเรา 
การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ได้แสดงให้เห็นว่า 
ถ้าที่อยู่อาศัยของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมได้รับการปกป้องคุ้มครองแล้วละก็ 
หลังจากนั้นจำนวนประชากรจะแสดงให้เห็นการฟื้นคืนสภาพเดิมได้อย่างยอดเยี่ยม”

ไบรอัน สมิธ  ผู้เชี่ยวชาญโลมาอิรวดีของสมาคมอนุรักษ์สัตว์ป่า (WCS)  
กล่าวว่า การค้นพบครั้งนี้น่าประหลาดใจ เพราะว่าภัยคุกคามที่ใหญ่ที่สุดของโลมาอิรวดีคือการทำประมง และว่าจะต้องมีการวิจัยให้มากขึ้นเพื่อแสดงให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างการตายของโลมาอิรวดีกับมลพิษ

“แม้ว่าโดยทั่วไปแล้วมลพิษจะอยู่บัญชีภัยคุกตามที่สัตว์เหล่านี้เผชิญอยู่ก็ตาม แต่สันนิษฐานโดยรวมได้ว่ามีความสำคัญน้อยกว่าเมื่อเปรียบเทียบกับภัยคุกคามอื่นๆ
โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเกี่ยวข้องกับการทำประมง” เขากล่าว

จากการศึกษาของพิพิธภัณฑ์สัตววิทยา มหาวิทยาลัยมิชิแกน พบว่าในบางพื้นที่ ชาวประมงมองโลมาอิรวดีเป็นศัตรูหรือคู่แข่งเพราะมันกินปลาที่พวกเขาจับ และยังทำให้อวนเสียหายอีกด้วย แต่ในบางพื้นที่ชาวประมงกลับมองว่าโลมาอิรวดีเป็นมิตร  เพราะมันช่วยไล่ต้อนปลาให้ติดอวน

ในประเทศพม่า  ชาวประมงในแม่น้ำอิรวดีใช้ไม้พายเคาะกราบเรือเพื่อดึงดูดความสนใจของโลมาอิรวดี มันจะว่ายเข้ามารอบๆ เรือ  ซึ่งจะทำให้ปลาตกใจว่ายไปติดอวน

   
  บัณฑิต คงอินทร์
  อีเมลนี้จะถูกป้องกันจากสแปมบอท แต่คุณต้องเปิดการใช้งานจาวาสคริปเพื่ออ่านมันได้