สบู่ดำ (ตอนที่ 2)
การปลูกและการดูแลรักษา
ที่มา:สมบัติ,2548
ระยะปลูกต้นสบู่ดำที่ปลูกในแปลงเกษตรกรได้แก่ 2x2 เมตร (400 ต้น/ไร่) ในบางประเทศนิยมปลูกพืชอื่นร่วมระหว่างแถว เพื่อได้รับร่มเงาและป้องกันอันตรายจากสัตว์ต่าง ๆ เช่น นก หรือแมลงศัตรู
ที่มา:ศูนย์วิจัยพืชไร่นครราชสีมา
ฤดูปลูกที่เหมาะสม คือ ในฤดูฝน ตั้งแต่ช่วงเดือนเมษายน-พฤษภาคม เพื่อให้ตั้งตัวได้ในช่วงแรก หลังปลูกควรให้น้ำทุก ๆ 10-15 วัน ควบคู่กับการกำจัดวัชพืชบริเวณโคนต้น โดยการถากและคลุมโคนต้นด้วยเศษซากพืชหรือแกลบ ซึ่งเป็นการช่วยรักษาความชื้นและเพิ่มธาตุอาหารในดิน
ที่มา:สมบัติ,2548
หลัง จากปลูกประมาณ 1 เดือน ควรใส่ปุ๋ยบำรุงต้นสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กิโลกรัมต่อไร่ และใส่อีกครั้งหลังการเก็บเกี่ยวครั้งแรก อย่างไรก็ตาม พบว่า ต้นสบู่ดำมีความต้องการปุ๋ยไนโตรเจนและโพแทสเซียมในปริมาณที่สูงกว่า ฟอสฟอรัส ซึ่งมีผลต่อการพัฒนาทางลำต้นและผลผลิตของต้นสบู่ดำ ทั้งนี้ยังไม่มีรายงานถึงปริมาณปุ๋ยที่เหมาะสมสำหรับการปลูกต้นสบู่ดำใน ประเทศไทย
ส่วนพื้นที่ปลูกควรเป็นพื้นที่ดอนหรือน้ำไม่ท่วมขัง และได้รับแสงแดดจัดตลอดทั้งวัน
ที่มา:ศูนย์วิจัยพืชไร่นครราชสีมา
ภาย หลังการปลูก ลำต้นจะสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว จึงควรตัดแต่งกิ่งเพื่อให้ต้นแตกกิ่งก้านมากขึ้น เพราะสะดวกในการเก็บเกี่ยว ได้ทำการศึกษา พบว่า ควรตัดแต่งกิ่งหลังการเก็บเกี่ยวครั้งที่ 2 หรือเมื่อมีอายุประมาณ 1 ปี ซึ่งในการพัฒนาการทางลำต้นในระยะนี้ สามารถตัดแต่งกิ่งได้ 3 ระดับ คือ ตัดแต่งกิ่งที่ข้อแยกที่ 1 ข้อแยกที่ 2 และข้อแยกที่ 3 ทั้งนี้ สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ภายหลังการตัดแต่ง 6 สัปดาห์ การตัดแต่งกิ่งที่ข้อแยกที่ 1 จะทำให้เก็บเกี่ยวผลผลิตได้มากในฤดูฝน และสามารถติดดอกออกผลได้อีกครั้งในช่วงฤดูแล้งถัดไป เช่นเดียวกับการตัดแต่งกิ่งที่ข้อแยกที่ 2 แต่ให้ผลผลิตลดลง เพราะมีการทิ้งใบบางส่วนในช่วงฤดูแล้ง ขณะที่ต้นที่ตัดแต่งกิ่งที่ข้อแยกที่ 3 และต้นที่ไม่มีการตัดแต่งกิ่งจะให้ผลผลิตต่ำกว่า เพราะมีการทิ้งใบเป็นจำนวนมากในช่วงฤดูแล้ง จึงแสดงให้เห็นว่า การตัดแต่งกิ่งต้นสบู่ดำที่ข้อแยกที่ 1 จะช่วยให้มีระยะพัฒนาการทางลำต้นยาวนานขึ้น และสามารถสร้างยอดหรือกิ่งใหม่เพิ่มขึ้นได้มากกว่าปกติ จึงทำให้มีผลผลิตสูงขึ้นเพราะการออกดอกและติดผลจะเกิดจากยอดหรือกิ่งใหม่ของ ต้นสบู่ดำ
โรคและแมลงศัตรู
ที่มา : www.ces.ncsu.edu ไรขาวเป็นศัตรูสำคัญอันดับหนึ่งก่อให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรง จะดูดน้ำเลี้ยงบริเวณใต้ใบ ทำให้ใบหดเล็กลงกว่าปกติ ใบแห้งกร้าน ส่วนหยักของใบจะปิดงอและม้วนลงด้านล่าง เส้นใบนูนมากขึ้น ซึ่งมีผลทำสบู่ดำชะงักการเจริญเติบโต | ||
ที่มา : www.ku.ac.th | ||
ที่มา : http://www.doa.go.th/plp/plant protection farang compend/farang insect/5-1.htm | ||
ที่มา : www.daylilies.org | ||
ที่มา : www.doae.go.th/detail/Sadao2/Sadao03.htm | ||
ที่มา : www.doae.go.th/pest/ filcrop/sugar/sugapouk.htm ปลวกเข้าทำลายบริเวณโคนต้นสบู่ดำ ทำให้สบู่ดำแห้งตาย | ||
ที่มา:สมบัติ,2548 | ||
ที่มา:สมบัติ,2548 | ||
ที่มา:สมบัติ,2548 |
การเก็บเกี่ยวและการเก็บรักษาเมล็ด
ที่มา : สมบัติ,2548
ต้นสบู่ดำเป็นพืชที่ทยอยออกดอก จึงทำให้เก็บเกี่ยวได้ไม่พร้อมกัน การเก็บเกี่ยวจึงควรเก็บผลผลิตทุก ๆ 2 สัปดาห์ ภายหลังการเก็บเกี่ยว ต้องนำผลไปตากแดดให้แห้งก่อนนำไปกะเทาะเปลือก เนื่องจากเป็นเมล็ดแห้ง (orthodox) จึงควรลดความชื้นของเมล็ดให้เหลือประมาณ 5-7 % โดยการตากแดดหรือผึ่งลม ซึ่งสามารถเก็บรักษาได้นานประมาณ 1 ปี ภายใต้อุณหภูมิห้องประมาณ 20 องศาเซลเซียส อย่างไรก็ตาม เมล็ดสบู่ดำมีองค์ประกอบของน้ำมันสูง จึงไม่ควรเก็บรักษานานเกินไป เพราะจะทำให้คุณภาพการงอกของเมล็ดลดลง
การวิจัยผลผลิตสบู่ดำในสภาพแวดล้อม
ตารางความแตกต่างของผลผลิตสบู่ดำตามสภาพการปลูก
| วิธีการปลูก | ผลผลิต(ก.ก./ไร่/ปี) | ปริมาณน้ำมัน (ลิตร) |
ปลูกแบบไม่มีการดูแล | 100-300 | 25-75 |
| ปลูกแบบสภาพทั่วไป | 300-500 | 75-125 |
| ปลูกแบบสภาพสวน(กำแพงแสน) | 600-800 | 150-200 |
ที่มา: เทคโนโลยีชาวบ้านีที่ 18 ฉบับที่ 368 : 1 ตุลาคม 2548
หมายเหตุ - ปรับปรุงจากข้อมูลของศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรชัยนาท
และการสัมมนาเรื่อง พืชพลังงานที่มีศักยภาพหน้า 116-129 เรื่องสบู่ดำ
โดย รศ.ดร.สมบัติ ชิณะวงศ์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
ตารางแสดงปริมาณผลผลิตเมล็ด และน้ำมันสบู่ดำ
| คุณสมบัติของดิน/วิธีปลูก | ผลผลิตเมล็ด (กก/ไร่) | ผลผลิตน้ำมัน (ลิตร) |
| ความอุดมสมบูรณ์ปานกลาง | 800 | 200 |
| ความอุดมสมบูรณ์ต่ำ | 200-267 | 50.00-60.75 |
| การปลูกเป็นแถวเป็นแนว | 400-500 | 100.00-140.00 |
ที่มา: เทคโนโลยีชาวบ้านีที่ 18 ฉบับที่ 368 : 1 ตุลาคม 2548
หมายเหตุ - Cultivation of Jatropha curcas, http//www.svlele.com/jatropha.htm
ตารางแสดงปริมาณน้ำมันสบู่ดำ (กิโลกรัมต่อไร่) ในสภาพแวดล้อมที่ต่างกัน
| พันธุ์ | ไม่มีการให้น้ำ | มีการให้น้ำ | ||||
| ลงทุนต่ำ | ลงทุนปานกลาง | ลงทุนสูง | ลงทุนต่ำ | ลงทุนปานกลาง | ลงทุนสูง | |
| ปีที่1 | 16 | 40 | 64 | 120 | 200 | 400 |
| ปีที่2 | 80 | 160 | 240 | 160 | 240 | 480 |
| ปีที่3 | 120 | 200 | 280 | 680 | 800 | 800 |
| ปีที่4 | 144 | 280 | 360 | 840 | 1,000 | 1,280 |
| ปีที่5 | 176 | 320 | 440 | 840 | 1,280 | 2,000 |
ที่มา: เทคโนโลยีชาวบ้านีที่ 18 ฉบับที่ 368 : 1 ตุลาคม 2548
หมายเหตุ - Economic of Jatropha Cultivation, http//www.jatrophaworld.org/15.htm
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำ
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำ จากสถานีพืชไร่ร้อยเอ็ด ปี 2527-2528
| พันธุ์ | ผลผลิต | ที่มาของพันธุ์ | |
| (กก/ไร่) | อำเภอ | จังหวัด | |
| เบอร์ 45 | 102 | ละงู | สตูล |
| เบอร์ 53 | 48 | กาญจนดิษฐ | สุราษฏร์ธานี |
| เบอร์ 44 | 39 | กระทู้ | ภูเก็ต |
| ร้อยเอ็ด | 24 | - | ร้อยเอ็ด |
ที่มา สรศักดิ์ และคณะ (2529)
หมายเหตุ - ใช้ระยะปลูก 1 ม . X 1 ม . ต้น / หลุม ปลูกในสภาพอาศัยน้ำฝน
- ไม่ใส่ปุ๋ยเคมี และไม่พ่นสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำ สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 5 จ . ขอนแก่น ปี 2530-2532
| พันธุ์ | ผลผลิต (กก/ไร่) | |||
| ปี 2530 | ปี 2531 | ปี 2532 | รวม | |
| บุรีรัมย์ | 28 | 35 | 63 | 126 |
| ยโสธร | 24 | 36 | 59 | 119 |
| แพร่(เมือง) | 22 | 24 | 65 | 111 |
| หนองคาย | 22 | 25 | 55 | 102 |
| เฉลี่ย 9 พันธุ์ | 22 | 26 | 52 | 100 |
ที่มา วิมลรัตน์ และคณะ (2534)
หมายเหตุ - ปลูกด้วยท่อนพันธ์ วันที่ 20 พค .2530 ใช้ระยะปลูก 2 ม . X 1 ม . 1 ต้น / หลุม
ปลูกในสภาพอาศัยน้ำฝน ใส่ปุ๋ยเคมีสูตร 15-15-15 อัตรา 50 กก / ไร่ ในเดือนมิย . 2530 /2531 /2532
- พ่นสารป้องกันกำจัดแมลงศัตรู 3 ปี
- เก็บเกี่ยว 3 ปี ช่วง กย .- พย .2530 / มิย .- ธค .2531 และ มิย .- ธค .2532 โดยเก็บเกี่ยวทุกสัปดาห์
ข้อมูลเบื้องต้น ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำ จาก แปลงอนุรักษ์ ที่ศวร.นครราชสีมา ปี 2548
| พันธุ์ | ผลผลิต (กก/ไร่) | |||
| ต่ำสุด-สูงสุด | เฉลี่ย | ร้อยละ | จำนวนต้นคัดเลือก | |
| กิ่งปักชำจากแปลงอนุรักษ์ ศวร.นครราชสีมา | 203-369 | 257 | 111 | 64 |
| กิ่งปักชำจาก สมก. | 204-378 | 285 | 123 | 51 |
| เมล็ดจาก สมก. | 212-258 | 231 | 100 | 5 |
| เฉลี่ย | 264 | 100 | ||
ที่มา ศวร.นครราชสีมา (2548)
หมายเหตุ - ใช้ระยะปลูก 2 ม . X 2 ม . 1 ไร่ มี 400 ต้น ปลูกในสภาพอาศัยน้ำฝน
- สบู่ดำอายุ 10 เดือน ผลผลิตสะสมช่วงเวลา 4 เดือนเก็บครั้งสุดท้าย เมื่อเดือน เมย .2548
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำในประเทศต่างๆ
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดำในประเทศต่างๆ (กิโลกรัม/ไร่)
| อ้างอิงจาก | ประเทศ | อายุ (ปี) | ผลผลิต(กิโลกรัมต่อไร่) |
Bhag Mal | India | 3 | 277.28 |
| Foidl | Nicaragua | ไม่ระบุ | 800.00 |
| Henning | Mali | ไม่ระบุ | 422.40 |
| Ishii and Takeneuchi (1987) | Thailand | ไม่ระบุ | 343.36 |
| Larochas (1948) | Mali | ไม่ระบุ | 1,280 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 3 | 16.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 4 | 112.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 5 | 160.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 6 | 320.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 7 | 480.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 8 | 640.00 |
| Matsuno et al. (1985) | Paraguay | 9 | 640.00 |
| Stionswat et al. (1986) | Thailand | 1 | 127.04 |
ที่มา: - Heller, 1996
| ราคาสบู่ดำ ราคาขายจาก http://www.tropilab.com/jatropha-cur.html | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
บริษัท ราชาพลังธรรมชาติ จำกัด ประกันราคารับซื้อขั้นต่ำที่ 3 บาทต่อกิโลกรัม (เฉพาะผู้เข้าร่วมโครงการ)
ที่มา: เทคโนโลยีชาวบ้านีที่ 18 ฉบับที่ 368 : 1 ตุลาคม 2548
ที่มา : ศูนย์สารสนเทศ กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์